مقدمه
آنکی نرمافزاری است که به خاطر سپاری مطالب را آسان می کند. روش مطالعه با انکی از روشهای مطالعه سنتی بسیار کارآمدتر است، زیرا میتوان علاوه بر کاهش زمان مطالعه ، به شکل قابل توجهی میزان یادگیری خود را بالا برد. هر شخصی که نیازی به حفظ کردن مطالب در زندگی روزمرهاش داشته باشد میتواند از آنکی بهره برد. زیرا آنکی بیتوجه به محتواست و از تصویر، صدا، ویدیو و نشانهگذاری علمی (به وسیله LaTeX) پشتیبانی میکند و چون از این موارد پشتیبانی میکند بنابراین میتوان گفت که استفاده از انکی محدودیتی ندارد. برای مثال از انکی میتوان در موارد زیر استفاده کرد:
یادگیری یک زبان
مطالعه برای آزمونهای پزشکی و حقوقی
به خاطرسپاری نام و چهرهی اشخاص
تمرین مجدد پیشآموختههای جغرافیا
تسلط بر اشعار طولانی
و حتی تمرین آکوردهای گیتار!
دو مفهوم مهم در پس آنکی نهفته است: یکی امتحان یادآوری فعال (active recall testing) و دیگری تکرار تأخیری (speed repetition). این دو مفهوم علی رغم نگارش فراوان در ادبیات علمی، برای اکثر افراد شناخته شده نیست. فهم چگونگی کارکرد این دو مفهوم شما را به یادگیرندهای بسیار مؤثرتر تبدیل خواهد کرد.
امتحان یادآوری فعال
امتحان یادآوری فعال یعنی در معرض پرسش قرار گرفتن و تلاش برای یادآوری پاسخ است. این مفهوم دقیقاً دربرابر مطالعهی منفعل قرار دارد؛ مطالعهی منفعل یعنی میخوانیم، میبینیم یا گوش میکنیم بدون اینکه توقف کنیم و ببینیم که آیا پاسخ را میدانیم یا خیر؟. تحقیقات نشان داده است که امتحان یادآوری فعال در ساختن خاطرات از مطالعهی منفعل بسیار قویتر است. دو دلیل برای این امر وجود دارد:
عمل یادآوری چیزی حافظه را تقویت کرده و احتمال اینکه بتوانیم بعداً دوباره آن را به خاطر بیاوریم بیشتر است.
وقتی که نمیتوانیم به سؤالی جواب دهیم، یعنی این که نیاز داریم دوباره به آن موضوع برگردیم، تا آن را مرور کنیم یا دوباره برای یادگیری آن سعی کنیم.
شما احتمالاً در سالهای مدرسه با امتحان یادآوری فعال بدون اینکه متوجه باشید روبهرو شدید. زمانی که معلمان خوب بعد از خواندن یک مقاله تعدادی سؤال مطرح میکردند، یا از شما امتحان بررسی پیشرفت هفتگی میگرفتند، صرفاً به دنبال اینکه بفهمند شما مطلب را درک کردید یا خیر نبودند. با امتحان کردن شما، آنها قصد داشتند که احتمال یادآوری مطالب در آینده را افزایش دهند.
یک روش خوب برای استفاده از یادآوری فعال در مطالعات، فلشکارت است. در فلشکارتهای سنتی، پرسش را در یک سمت کارت و پاسخ را در سمت دیگر کارت مینوشتند. میتوانید تا زمانی که در مورد پاسخ فکر نکردهاید، کارت را نچرخانید و این باعث یادگیری مؤثرتری نسبت به روش منفعل خواهد شد.
یا ازش استفاده کن یا از دستش بده
مغز ما ماشینی کارآمد است و به سرعت از اطلاعاتی که مفید به نظر نمیرسد صرفنظر میکند. احتمالاً شما ھم چیزی را که برای ناهار در دوشنبه ھفتهی گذشته خوردید به یاد نمیآورید، چون این اطلاعات معمولاًً مفید نیستند. اما اگر در آن روز به رستورانی فوقالعاده رفته باشید و در ھفتهی گذشته ھم از آنجا برای دوستانتان تعریف کرده باشید، احتمالاً با جزئیات روشن آن را به خاطر دارید.
قانون «یا ازش استفاده کن یا از دستش بده» ، به هر چیزی که یاد میگیریم اعمال میشود. اگر بعد از ظهری را صرف یادگیری تعدادی اصطلاحات علمی کرده باشید و سپس به این مطالب به مدت دو ھفته فکر نکرده باشید، احتمالاً تا الان اکثر آنها را فراموش کردهاید. در حقیقت، مطالعات نشاندهندهی آن است که ما 75 درصد مطالبی را که یاد میگیریم در بازه زمانی 48 ساعت فراموش میکنیم. این حقیقت میتواند بسیار ناامید کننده به نظر برسد، مخصوصاً هنگامی که در حال یادگیری حجم زیادی از اطلاعات هستیم. اما راه حل ساده است: مرور.
با مرور اطلاعاتی که تازه یاد گرفتهایم، میتوانیم میزان فراموشی را به شکل قابل توجهی کاھش دھیم. تنها مشکل این است که مرور سنتی خیلی کاربردی نیست. اگر از فلشکارت کاغذی استفاده میکنید، مرور ھمه آنها اگر فقط 30 تا از آنها را برای مرور داشته باشید بسیار راحت است، اما افزایش سریع تعداد به300 یا 3000 فلشکارت در روز، مرور را بسیار دشوار خواهد کرد.
تکرار تأخیری
اثر تأخیر توسط روانشناسی آلمانی در سال 1885 گزارش شد. او مشاهده کرد که اگر به جای چندین بار مطالعه در یک جلسه، مرورها را در فاصلههای زمانی مشخصی انجام دهیم، احتمال یادآوری مطالب بیشتر خواهد بود. از دھه 1930 تعدادی پیشنهاد برای استفاده از اثر تأخیر برای بهبود یادگیری وجود داشت، که تحت عنوان تکرار تأخیری نامگذاری شد. یکی از پیشنهادات مربوط به سال 1972 هست، زمانی که دانشمندی آلمانی به نام سباستین لایتنر روشی از تکرار تأخیری با استفاده از فلشکارت را طراحی کرد که در بین افراد یادگیرنده محبوب شد. با جداسازی کارتهای کاغذی در یک سری جعبه(مانند تصویر زیر) و حرکت کارتها در هربار مرور موفق یا ناموفق به یک جعبهی متفاوت، تخمین نسبی از چگونگی به خاطر سپرده شدن یک کارت به دست میآمد و همچنین زمانی که باید مجدداً مرور شود در یک نگاه اجمالی تخمین زده میشد. استفاده از جعبهی چند خانهای در برابر استفاده از یک جعبهی یک خانهای پیشرفت بزرگی بود و این طرح به شکل وسیعی توسط نرمافزارهای فلشکارتی رایانهای به کار گرفته شد. هرچند، این یک برداشت نه چندان دقیق است، زیرا که این طرح تاریخ دقیقی که مطلب را باید مجدداً مرور کنید به شما نمیدهد و به خوبی از پس مطالب با دشواریهای متعدد برنمیآید.
بزرگترین پیشرفت در 30 سال اخیر توسط مؤلفان سوپرممو(برنامهی فلشکارتی پولی که از تکرار تأخیری استفاده میکند) صورت گرفته است. سوپرممو پیشرو مفھوم سیستمی است که مراقب زمان ایدهآل مرور مطالب هست و خودش را بر اساس کارکرد کاربر بهبود میدهد. در سیستم تکرار تأخیری سوپرممو، هر زمان که به پرسشی پاسخ میدھید، به برنامه میگویید که با چه کیفیتی توانستید که آن را به یاد آورید- کاملاً آن را فراموش کردهاید، اشتباه کوچکی مرتکب شدهاید، یا آنرا با سختی به یاد آوردید، به راحتی به یاد آوردید و غیره. برنامه از این تعیین کیفیت برای برنامهریزی زمان مناسب مرور استفاده میکند. از آن جایی که یک خاطره را هر بار که با موفقیت به یاد آورید، قویتر میشود، بنابراین زمان بین مرورها به تبع آن افزایش مییابد. پس این امکان وجود دارد که سؤالی را که اولین بار دیدید، دفعه بعد 3 روز بعد آن را ببینید، و دفعات بعدی ۱۵روز بعد، ۴۵ روز بعد و به ھمین ترتیب.
این انقلابی در یادگیری بود، چون با این روش میتوان مطالب را با کمترین میزان تلاش یاد گرفت و به ذهن سپرد. شعار سوپرممو خلاصهی ھمهی این بحثها است:
«با استفاده از تکرار تأخیری، میتوانید فراموش کردن را فراموش کنید.»
چرا آنکی؟
هر چند تأثیر بزرگ سوپرممو در این حوزه قابل انکار نیست، اما بدون مشکل ھم نیست. برنامه غالباً به خاطر باگ(مشکلات نرمافزاری) و دشواری کاربری مورد انتقاد است. فقط بر روی ویندوز اجرا میشود. برنامهای تجاری است، یعنی اینکه کاربران نهایی نمیتوانند آن را توسعه داده یا به اطلاعات پردازش نشده دسترسی داشته باشند. هر چند نسخههای بسیار قدیمی به صورت رایگان در دسترس است، ولی برای استفادهی نوین بسیار محدود است.
آنکی بر روی این مشکلات تمرکز کرده است. میزبانهای رایگان برای آنکی در پلتفورمهای زیادی در دسترس است، بنابراین دانشآموزان و معلمانی که با محدودیتهای بودجه روبهرو هستند، فراموش نشدهاند. آنکی متن باز است و همچنین شامل کتابخانهی رو به رشدی از افزونههاست، که این افزونهها اھدایی کاربران نهایی است. چند پلتفورمی است، یعنی روی ویندوز، مکینتاش، لینوکس، FreeBSD و چندین دستگاه تلفن ھمراه اجرا میشود. و به شکل قابل توجهی نسبت به سوپرممو استفاده از آن راحتتر است یا به عبارتی کاربرپسندتر است.
از نظر ساختار داخلی، سیستم تکرار تأخیری آنکی بر پایه نسخهی قدیمی، از الگوریتم سوپرممو به نام SM2 است. نسخههای بعدی موفق به دستیابی روش یادگیری مؤثرتری شدهاند، اما این موضوع به قیمت پیچیدگی اضافه بر حد سوپرممو تمام شده است.